Mianowanie na starych i nowych zasadach, czyli jak to na prawdę wygląda, czym się od siebie różnią? Awans zawodowy nauczycieli to temat, który od kilku lat budzi sporo emocji. Nic dziwnego, ponieważ przepisy zmieniały się dynamicznie a nauczyciele, którzy zaczynali staż w różnych latach, często nie wiedzą, według jakich zasad będą oceniani. Dlatego dziś przeprowadzę Cię przez cały proces: co to znaczy mianowanie po staremu, co po nowemu, kto podlega którym zasadom i na jakiej podstawie prawnej to wszystko się odbywa. Artykuł jest napisany tak, abyś mogła go wykorzystać w pracy, na szkoleniu, w dokumentacji lub po prostu dla własnej jasności.
Skąd w ogóle się wzięły „stare” i „nowe” zasady?
Wszystko zaczęło się od dużej nowelizacji Karty Nauczyciela z 5 sierpnia 2022 r. Zmieniła ona cały system awansu zawodowego m.in.: skróciła ścieżkę awansu, zlikwidowała staż na nauczyciela kontraktowego i wprowadziła nowy etap zwany: przygotowanie do zawodu nauczyciela.
Zmiany weszły w życie 1 września 2022 r. Od tego momentu mamy dwie grupy nauczycieli:
✔ którzy zaczęli staż PRZED 1 września 2022 r. → kończą awans na starych zasadach.
✔ którzy rozpoczęli pracę lub awans PO 1 września 2022 r. → obowiązują ich nowe zasady.
Aktualne podstawy aktów prawnych dotyczących awansu zawodowego nauczycieli to:
1. Karta Nauczyciela – ustawa z 26 stycznia 1982 r. (z późn. zm., w tym nowelizacja z 5 sierpnia 2022 r.)
2. Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 22 sierpnia 2022 r. w sprawie awansu zawodowego nauczycieli (Dz.U. 2022 poz. 1824)
3. Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli (Dz.U. 2022 poz. 1822)
To właśnie te dokumenty regulują, kto i w jaki sposób zdobywa stopień nauczyciela mianowanego.
Wyjaśnię teraz po kolei na czym polega zdobywanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego na starych i na nowych zasadach.
Mianowanie na starych zasadach dotyczy nauczycieli, którzy rozpoczęli staż na stopień nauczyciela mianowanego przed 1 września 2022 r. albo rozpoczęli staż na stopień nauczyciela kontraktowego przed tą datą i kontynuują ścieżkę. Ścieżka awansu 'po staremu’ wygląda następująco:
- Nauczyciel stażysta → staż 9 miesięcy
- Nauczyciel kontraktowy → staż 2 lata i 9 miesięcy
- Nauczyciel mianowany → staż 2 lata i 9 miesięcy
- Nauczyciel dyplomowany
Nauczyciel aby uzyskać mianowanie musiał posiadać stopień nauczyciela kontraktowego, następnie odbyć staż (2 lata i 9 miesięcy), przygotować sprawozdanie, uzyskać pozytywną ocenę dorobku zawodowego oraz zdać egzamin przed komisją składającą się najczęściej z dyrektora szkoły/placówki, eksperta oraz przedstawiciela organu prowadzącego szkołę/placówkę. Nauczyciel przygotowując sprawozdanie z planu rozwoju zawodowego nauczyciela kontraktowego ubiegającego się o stopień nauczyciela mianowanego przygotowywał również prezentację dorobku zawodowego na mianowanie, którą następnie podczas egzaminu wyświetlał na ekranie i opowiadał o niej jednocześnie. Prezentacja w zależności od placówki, trwa około 15 minut. Oczywiście prezentacja nie musi być pokazana na tablicy, może być również udostępniona komisji w innej wersji, natomiast uważam, że posługiwanie się narzędziami multimedialnymi i programami, za pomocą których przygotowało się prezentację, liczy się jako dodatkowa umiejętność nauczyciela w jego pracy. Po przedstawieniu prezentacji nauczycielowi są zadawane pytania problemowe od komisji.
Na tych zasadach, czyli ’po staremu’ można się awansować do 31 sierpnia 2027 roku. Nauczyciele, którzy byli w trakcie stażu 1 września 2022 r., kończą go na zasadach dotychczasowych, ale najpóźniej do 31 sierpnia 2027 r. muszą zakończyć cały proces awansu. To ważna data, gdyż po niej „stare zasady” przestają istnieć.
Mianowanie na nowych zasadach obowiązuje nauczycieli, którzy rozpoczęli pracę po 1 września 2022 r. lub nie byli w trakcie stażu na dzień wejścia zmian. Zatem ścieżka awansu 'po nowemu’ wygląda następująco:
- Nauczyciel początkujący (zamiast stażysty i kontraktowego), gdzie okres przygotowania trwa 2 lata i 9 miesięcy, a w jego trakcie nauczyciel pisze 3 oceny pracy
- Nauczyciel mianowany, gdzie ten stopień zdobywa się po spełnieniu wymagań i zdaniu rozmowy kwalifikacyjnej, a nie egzaminu jak było w przypadku starych zasad.
- Nauczyciel dyplomowany
Nauczyciel, aby zdobyć stopień mianowania po nowemu musi odbyć przygotowanie do zawodu (2 lata i 9 miesięcy), uzyskać co najmniej dobrą ocenę pracy, przygotować opis i analizę dwóch działań zawodowych, napisać ocenę pracy nauczyciela początkującego (tutaj WZÓR) oraz zdać rozmowę kwalifikacyjną przed komisją składającą się z dyrektora szkoły/placówki, eksperta oraz przedstawiciela organu prowadzącego szkołę/placówkę. Wówczas na egzamin nauczyciel nie przygotowuje prezentacji i nie wyświetla jej, jak to było na 'starych’ zasadach, a opowiada o swojej pracy, o swoich działaniach zawodowych, po czym zadawane są pytania od komisji.
Najważniejsze zmiany jakie dotyczą uzyskiwania stopnia mianowania to likwidacja stopnia nauczyciela kontraktowego, wprowadzenie etapu przygotowania do zawodu nauczyciela, zmiana sposobu oceny pracy oraz zmiana sposobu zdobywania stopnia mianowania.
| Obszar | Stare zasady | Nowe zasady |
|---|---|---|
| Status nauczyciela na początku | Stażysta → kontraktowy | Nauczyciel początkujący |
| Czas do mianowania | łącznie ok. 4 lata | 2 lata i 9 miesięcy |
| Forma zakończenia | Egzamin przed komisją | Rozmowa kwalifikacyjna |
| Dokumentacja | Sprawozdanie + prezentacja | Opis, analiza działań i ocena pracy |
| Ocena pracy | 1 ocena dorobku | 3 oceny pracy w trakcie |
| Termin graniczny | do 31.08.2027 | bez ograniczeń |
Nauczyciel początkujący zaczynając pracę w zawodzie i zaczynając awans otrzymuje pomoc innego nauczyciela, starszego stażem, wyznaczonego przez dyrektora szkoły. Jest to określone jako pomoc mentora. Wówczas jego zadaniem jest m.in. przygotowanie opinii mentora na temat dorobku nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu (WZÓR) dla nauczyciela ubiegającego się o stopień mianowania.
Kwestię różnic mamy już wyjaśnioną, zatem przejdźmy do pytania kto będzie zdobywał awans na starych, a kto na nowych zasadach.
Po starych zasadach awansują się:
- nauczyciele, którzy 1 września 2022 r. byli w trakcie stażu,
- nauczyciele, którzy rozpoczęli staż przed 1 września 2022 r.,
- nauczyciele kontraktowi, którzy chcą zostać mianowanymi i rozpoczęli staż wcześniej.
Po nowych zasadach awansują się:
- nauczyciele początkujący.
- nauczyciele zatrudnieni od 1 września 2022 r.,
- nauczyciele, którzy nie rozpoczęli stażu przed tą datą.